FrmArtuklu

FrmArtuklu

Kaliteli Paylaşımın Adresi


Go Back   FrmArtuklu > (¯`·.(¯`·.Eğitim Portalı ·´¯).·´¯) > Öğretmenlerimizin Bölümü



Sponsorlu Bağlantılar
   

Türkçede Dilbilgisi Konularının Hepsinin Anlatımı

Öğretmenlerimizin Bölümü icinde Türkçede Dilbilgisi Konularının Hepsinin Anlatımı konusu , Türkçede Dilbilgisi Konularının Hepsinin Anlatımı Dil: İnsanların duygu, düşünce ve isteklerini anlatmak için kullandıkları ses ya da işaretler sistemidir Dilbilgisi : Biş dili oluşturan sesleri, kelimeleri, cümleleri ve bunlarla ilgili ...

Yeni Konu aç  Cevapla
 
Seçenekler
Alt 08-03-2009   #1 (permalink)
Standart Türkçede Dilbilgisi Konularının Hepsinin Anlatımı

Sponsorlu Bağlantılar


Türkçede Dilbilgisi Konularının Hepsinin Anlatımı

Dil: İnsanların duygu, düşünce ve isteklerini anlatmak için kullandıkları ses ya da işaretler sistemidir
Dilbilgisi : Biş dili oluşturan sesleri, kelimeleri, cümleleri ve bunlarla ilgili kuralları inceleyen bir bilimdir
Dünya Dilleri Arasında Türkçenin Yeri: Yeryüzünde iki binden fazla dil incelenmiştir Buna göre Diller üç gruba ayrılır

Tek Heceli Diller


Bu dillerde bütün kelimeler tek hecelidir Kelimelerin çekimli haller yoktur (Çince, Tibetçe bu gruba girer)

Bitişken (Eklemeli) Diller


Bu dillerde bütün kelimeler tek hecelidir Kelimelerin çekimli haller yoktur (Çince, Tibetçe bu gruba girer) Kelime kökleri değişmez Kelime köklerine çeşitli ekler getirilerek türetkeler yapılır Kelimeler cümle içinde kullanılırken çeşitli çekim ekleri alırlar ( Türkçe, Macarca bu dil grubuna girer)

Bükümlü (Çekimli) diller


Bu dillerde tek ve çok heceli kökler ve ekler vardır Kelime türetmelerinde ve çekim esnasında köklerde değişiklik olur (Arapça ve bütün Hint - Avrupa dilleri bu gruba girer

Dillerin Çeşitlenmeleri:
A Şive: Bir dilin değişik kültür düzeylerine göre uğradığı değişime ŞİVE denir Yazı diline yansımaz
B Ağız: Kentler veya köyler arasında rastlanan az çok değişik konuşmalara AĞIZ denir Gonya, Gayseri vb
C Lehçe: Ağız ayrılığı daha geniş ve belirgin şekilde ortaya çıkar Konuşma dilinde beliren farklılık yazı dilinde de kendini gösterir: Kıpçakça ve Çağatayca gibi

Tükçenin Kaynağı: Türklerin anayurdu Orta Asya olup dilimizin kaynağı buradan gelir Türkçeyi konuşanların sayısı 120 milyon civarındadır Türkler arasındaki ağız farklılığı sürekli yeni lehçelerin türemesine yol açmış, yeni birer dil durumuna gelmiştir: Yakutça ve Çavuşça gibi
Bu dillerin hepsine birden Ural - Altay dilleri denir

Soydaş Diller: Birkaç eski anadilin değişikliğe uğramasıyla yeni diller oluşmuştur Bu ana dilden geldikleri anlaşılan bir soydan sayılır buna göre soydaş diller :

Hint - Avrupa Dilleri
Hami - Sami Dilleri
Çin Tibet Dilleri
Bantu Dilleri
Ural - Altay Dilleri
Hint, İran gibi Asya dilleri ve bütün avrupa dilleri
İbranice ve Arapça gibi
Çince, tibetçe
Afrika Dilleri
Ural kolu, Macar ve Samoyet dilleri Altay kolu, Türkçe ve Moğolca

Ana Türkçeden gelen dillerin hepsine birden Türk dilleri denir


Cümle Ve Cümle çeşitleri

Cümle: Maksadımızı tam olarak anlatan söz dizilerine CÜMLE diyoruz

Cümle özellikleri:

Cümleye büyük harfle başlanır
Cümlelerin sonuna nokta, soru işareti veya ünlem işareti konur
Bu işaretlerden sonra gelen cümlelerin baş harfleri bürük yazılır


CÜMLENİN ÖĞELERİ

Kelimelerin cümledeki görevlerine cümlenin öğreleri denir Bir cümlede üç çeşit öğe bulunur
1 Yüklem: Cümlede yapılan işi, oluşu ya da eylemi bildiren kelimeye yüklem denir
Yüklem cümlenin temel öğelerinden biridir Genellikle cümlenin sonunda bulunur
Annen sofrayı kurmaya hazırlandır (hazırlandı yüklem)
Cümlede Yüklemi Bulma Kuralı: Cümlede fiil veya ek fiil olan kelime ya da kelime grubu yüklem olur
Yüklemsi fiilimsi olan söz gruplarına cümlecik, yüklemi fiil olan söz gruplarına da temel cümlecik denir
Şebnem az önce koşarak bize geldi
yan cümlecik temel cümle
2 Özne: Yüklemin bildirdiği işi, hareketi yapan ya da bir oluş içinde bulunan varlığa özne denir
Cümlede Özneyi Bulma Kuralı: Cümledeki yükleme insanlar için kim, diğer varlıklar için ne soruları sorulduğunda cevap veren kelime ya da kelime grubu öznedir
Arkadaşın koştu (Kim koştu? arkadaşın )
Özne Çeşitleri:
a Gerçek Özne: Cümlede özne açık şekilde belli oluyorsa gerçek öznedir
Dünya dönüyor (Kim dönüyor? dünya)
b Gizli Özne: Bazı cümlelerde özne bllirtilmez Böyle durumlarda özneyi yüklemin sonundaki eke bakarak buluruz
Eşyaları alanlar yerine bıraktılar (Bırakanlar kim? Onlar)
c Sözde Özne: Aslında özne oladığı halde, özne gibi görünen kelimelerdir
İnsanlar vapura doluştu (Kim doluştu? insanlar - sözde özne)
3 Tümleç: Yüklemi tümleyen ya da kuvvetlendiren kelimelere tümleç denir
Serpil kitabı yırttı (Neyi yırttı? kitabı - tümleç)
Tümleç Çeşitleri: Dörde ayrılır:
a Düz Tümleç: (Nesne) Öznenin yaptığı eylemden dorudan doğruya etkilenir
Ötede çocuk top oynuyor (Kim oynuyor? çocuk - özne / Ne oynuyor? top - tümleç)
b Dolaylı Tümleç: (Nesne) Yüklemin anlamını yer, yön, kalma, çıkma, bakımından tamamlayan tümleçlerdir
Annem eve gidiyor (Nereye gidiyor? eve - d tümleç)
c Zarf Tümleci: Yüklemin anlamını zaman, yer, durum bakımından tamamlayan kelimelerdir
Akşam oradan geçerek eve gittim (oradan - zarf tümleci / eve - d tümleç)
d Edat Tümleci: "ile, (-le), için" edatlarıyla birleşerek yüklemi tamamlayan söz öbekleridir
Özne ile yüklem arasındaki edat tümleçleri "ne, niçin, ile, kim, için" soruları getirilerek bulunur
Babamı görmek için iş yerine gittim (kimi görmek için? babamı görmek için - edat)


Yüklemlerine Göre Cümle Çeşitleri:

Yüklemlerin göre cümleler ikiye ayrılır:
a Fiil Cümlesi: Yüklemi fiil olan cümlelerdir
Sincap ağaca tırmandı
b İsim Cümlesi: Yüklemi isim soyundan olan cümlelerdir
İstanbul güzel bir şehirdir

Yapılarına Göre Cümleler

a Basit (yalın) Cümle: Yalnız tek bir düşünceyi anlatan söz dizisine basit cümle denir
Işıklar paça parça âdeta ayaklarımızın dibinde sönüyordu
b Birleşik Cümle: Tamlayan ve tamlanan cümleciklerden kurulmuş söz dizisine birleşik cümle denir Bu tür cümlelerde, fiil ve ek fiil temel cümleyi, fiilimsi de yan cümleciği meydan getirir
Annem gelmeden bulaşıkları yıkamalıyız

c Sıralı Cümle: Arasında anlam ilgisi olmayan bağımsız cümlelerin virgül ya da noktalı virgül yardımıyla birbirine bağlanmasından oluşan cimlelerdir
Halk oyunları oynarken, eller rahat, ayaklar canlı, başlar dikleşir ve insan sesi müziğe eşlik eder

d Bağlı Cümle: Anlamca aralarında ilgi olan cümlelerin bağlaçlarla bağlanmasından oluşan cimlelerdir
Orta çeşmeden sağa dönüp ve ormana girince, güzel bir çiçek kokusu, buketi ile karşılaşırsınız ama; bu sizi yanıltmasın
Dizilişlerine Göre Cümleler

A Kurallı Cümle: Yüklemi sonda olan cümlelerdir Bu çeşir cümleler kurala uygun kuruldukları için kurallı cümle diyoruz
Tarla, bereket yüklü bahara motor sesleriyle uyandı
Seyhan, Sakarya, Tunca gayrı keyfince akmayacak
B Devrik Cümle: Yüklemi başta veya ortada olan cümlelerdir Bu çeşir cümlelere devrik cümle diyoruz
Silkindi karanlığından pırıl pırıl sabahlara
Keyfince akmayacak gayrı Seyhan, Sakarya, Tunca

Alamlarına Göre Cümle Çeşitleri

Yüklem anlamların göre cümleler beşe ayrılır
1 Olumlu Cümle: Eylemin yapıldığı ya da işin olduğunu bildiren cümlelerdir
Güneş akşamları erken batıyor

2 Olumsuz Cümle: İşin ve eylemin yapılmadığını bildiren cümlelerdir Olumsuz cümle, fiil cümlelerindeki yüklemin sonuna "-me" olumsuzluk eki şimdiki zaman kipinin sonuna geldiğinde daralır "-mi, -mı, -mu, -mü" halini alır
Hoca efendi hiç şaşmaz Aysel kibar değildir

3 Ünlem Cümlesi: SEvinç, korku, hayret ve üzüntü gibi duyguları anlatan cümlelerdir
Vah vah, çok üzüldüm Aa, sen ne yapıyorsun?

4 Soru Cümlesi: Bir işin, eylemin olup olmadığını soran, içeriğini araştıran cümlerdir
Sana kim baktı? Hangi oyuncuyu gördün?

5 Şart Cümlesi: Bir işin yapılmasını, bir başka işin yapılması şartına bağlı kılan cümlelerdir
Parayı alırsam, doğru eve döneceğim


Kelime Ve Kelime çeşitleri

KELİME

Türkçe kelimeleri anlamlarına, yapılarına ve cümlede aldıkları görevlere göre sınıflandırabiliriz Bu sınıflandırma aşağıdaki ŞEKLİ meydana getirir

1)Anlamları Bakımından
Zıt Anlamlı Kelimeler
Eş Anlamlı Kelimeler
Eş Sesli Kelimeler
Zıt Anlamlı Kelimeler
Mecaz Anlamlı Kelimeler

2)Yapıları Bakımından

Basit Kelimeler
Türemiş kelimeler [Çekim ve yapım ekleri]
Birleşik Kelimeler

3)Görevleri Bakımından

İsim Olan Kelimeler
Sıfat Olan Kelimeler
Zamir Olan Kelimeler
Zarf Olan Kelimeler
Edat Olan Kelimeler
Bağlaç Olan Kelimeler
Ünlem Olan Kelimeler
Fiil Olan Kelimeler
Fiilimsiler


ANLAMLARINA GÖRE KELİMELER
1 Zıt Anlamlı Kelimeler: Anlam yönünden birbirinin karşıtı olan kelimelere ZIT (KARŞIT) ANLAMLI KELİMELER denir çok - az, akıllı - akılsız, zor - kolay, arka - ön, sağ - sol
2 Eş Sesli Kelimeler: Yazılışları ve okunuşları aynı, anlamları farklı olan kelimelere EŞ SESLİ (SESTEŞ) KELİMELER denir

Gül, çok sevdiğim bir çiçektir
Gül, sınıfımızın en çalışkan öğrencisidir
Anlatılan fıkraya herkes güldü

3 Eş Anlamlı Kelimeler: YAzılış ve okunuşları ayrı, anlamları aynı olan kelimelere EŞ ANLAMLI (ANLAMDAŞ) KELİMELER denir nemli - rutubetli, sor - güç, okul - mektep, öğretmen - muallim

4 Terim Olan Kelimeler: Bilim, sanat, meslek ve teknik konularda bazı kavramları karşılayan kelimelere TERİM denir

Coğrafya terimi
Hukuk terimi
Geometri terimi
Matematik terimi
Edebiyat terimi
Mü*** terimi
Ada, dağ, ova, deniz, göl, nehir
Anayasa, kanun, dava, davacı, mahkeme
Açı, kenar, köşegen, kare
Toplama, çıkarma, eksi, artı, kalan, denklem
Raman, piyes, masal, hikaye, denem, makale
Nota, solfej, türkü, şarkı


5 Mecaz Anlamlı Kelimeler: Kelimelerin cümle içinde, sözlük anlamlarından başka anlamlarda kullanılmasına MECAZanlamı denir

Keçi ağaçların baş düşmanıdır
Keçi gibi birisin
Aslan, ormanların kralıdır
Ahmet Ali'yi gösterip: "Aslana bak aslana" dedi

6 Deyimler, Özdeyişler ve Atasözleri
1 Deyimler : Bir anlamı karşılamak amacıyla, birden çok kelimenin gerçek anlamı dışında kullanılarak oluşturdukları kalıplaşmış sözbirliğine DEYİM denir Kafası kızmak, Gözünü budaktan esirgememek

2 Özdeyişler: Kim tarafından söylendiği belli olan, kısa ve özlü sözlere ÖZDEYİŞ (VECİZE) denir

Ben sporcunun zeki, çevik, aynı zamanda ahlaklısını severim (Atatürk)
Bana arkadaşını söyle sana kim olduğunu söyleyeyim (Cervantes)

3 Atasözleri: Söyleyeni belli olmayan, toplumumuza mal olmuş, kısa, özlü ve kalıplaşmış sözlere ATASÖZÜ denir

Akacak kan başta durmaz
Boş çuval ayakta durmaz
Bilmemek ayıp değil, sormamak (öğrenmemek) ayıptır

YAPILARI BAKIMINDAN KELİMELER


1 Basit Kelimeler: Kelime kökü ek alsa bile anlamca bir değişikliğe uğramamışsa, bu tip kelimelere BASİT KELİMELER denir Genellikle kök halindeki (bazen gövde) kelimelerdir
Yurdumuzun denizleri balık yönünden pek zengin sayılmaz (Burada "deniz" kelimesi -leri ekini almasına rağmen anlamı değişmemiştir buna göre "deniz" ismi basit bir kelimedir

2 Türemiş Kelimeler: Kök veya gövde halindeki kelimelere yapım ekleri eklenerek meydan gelen yeni kelimelere TÜREMİŞ KELİME denir

Kelimeler, sonlarına bazı ekler alarak değişik biçimlerde cümlede kullanılırlar
Türkçede ekler ikiye ayrılır:

1 Yapım Ekleri: Kelimelerin sonlarına eklenerek yeni anlamda kelimeler türeten eklere YAPIM EKLERİ denir

Dilimizde çeşitli yapım ekleri vardır: -lik, -li, -ci, -cik, -sız, -şer, -cık, -im, -ma, -iş, -si, -gen, -tı, -giç, -gın Bu ekler ses uyumuna göre kelimelere eklenirler

mimar - mimar_lık, göz - göz_lük, duvar - duvar_cı

2 Çekim Ekleri: Eklendikleri kelimeleri çekimli hale getiren, yani yeni anlamda kelime türetmeyen eklere ÇEKİM EKLERİ denir Çekim ekleri kelimelerden yeni kelime türetmezler

ders + ler + i + miz + de __ derslerimizde kaldır + dı __ kaldırdı

3 Birleşik Kelimeler: Dilimizde iki veya daha fazla kelime birleşerek başka anlamda yeni bir kelime meydana getirirler Böyle kelimelere BİRLEŞİK KELİME denir

Beşiktaş, Çanakkale, devekuşu

DİĞER KELİME ÇEŞİTLERİ


Edatlar: kendi başlarına anlamı olmayan, ancak cümlede beraber kullanıldığı kelimeler arasında ilgi kuran kelimelere EDAT denir
İçerde bulunan birkaç çalı çırpı ile ateş yaktık
Aslan gibi delikanlı diye seni tanıttı
Ahmet'e göre sen daha çlışkansın
Yaşamak için çalışmak l3azım

Dilimizde kullanılan edatların büyük bölümü tümleç olarak kullanıldığında zarf tümleci gibi görev yaparlar Unutulmaması gereken şudur: Edat olan kelimeler yalnızca kelimeler arasında ilgi kurarlar
Başka edat olan kelimeler: dek, deği, üzere, karşı, beri, yana, bile, öte, iken,ötürü

Bağlaçlar: Cümleler arasında ilgi kuran, birbirine bağlayan kelimelerdir Tek başlarına anlamsızdırlar Ancak cümle içinde anlam bulurlar
ki, ya da, ama, lakin, veya, veyahut, fakat, meğer, zira, madem, ile

Açlık ve yorgunluktan gözleri kapandı
Hem gel diyorsun, hem de beni beklemiyorsun

Ünlemler: Sevinme, kızma, korku, acıma, şaşma gibi ansızın beliren duyguları, bazı sesleri belirtmeye yarayan kelimelerdir
Ünlemelr, ünlem cümleciklerinde kullanılır ve bu çeşit cümlelerin sonuna ünlem işaredi konur

Mükemmel! Harika! Şahane!
Yaşa, varol!
Eyvah, yanıyoruz!
Vur kardeşim vur, hayın düşman yurdumuu almaya!


Hece-harf Bilgisi

HECE


Hece: Ağzımızın bir hareketiyle çıkan seslere HECE denir
Kelimeler hecelerden, heceler harflerden meydana gelir A, E, I, İ, O, Ö, U, Ü derken ağzımızı bir kez açıp kapatıyoruz Aynı şekilde "al, bal, çal, kol, il, öl" derken ağzımızı bir kez açıp kapatıryoruz

Türkçede heceler şöyle meydana gelmiştir

Bir tek sesli (ünlü) harften meydana gelen heceler: a, e, ı, i, o, ö, u, ü
Bir sesli, bir sessiz harften meydana gelen heceler: al, at, ak, ay
Bir sessiz, bir sesli, bir sessiz harften meydana gelen heceler: bel, bol, kal, gel
Bir sesssiz, bir sesli harften meydana gelen heceler: ba, da, ka, la
Bir sesli, iki sessiz harften meydana gelen heceler: alt, üst, ırk
Bir sessiz, bir sesli, iki sessiz harften meydana gelen heceler: kurt, yurt, Türk
Dilimizdeki heceler en az bir, en çok dört harfli olurlar

Heceler tek başlarına anlamsızdırlar Yalnız bazı heceler kelime olarak kullanılır Bu kelimeler anlamlıdır bal, bel, kol, dal, çal, yal, hal, Türk, kürk


HARF - KAYNAŞTIRMA HARFLERİ - ÜNLÜ DÜŞMESİ - ULAMA

Harf: Ağzımızdan çıkan sesleri yazıda göstermek için kullanılan işaretlere HARF denir
Alfabemizde 29 harfin 8 i sesli (ünlü), 21 i sessiz (ünsüz) dür Sessiz harfleri sesli harfler yoluyla söyleyebilmekteyiz
Sesli harfler de kalın ve ince sesliler olmak üzere ikiye ayrılırlar:

Kalın Sesliler: a, ı, o, u
İnce Sesliler : e, i, ö, ü

Kaynaştırma Harfleri: Dilimizde sesli ile biten bir kelimeye sesli ile başlayan bir ek geldiğinde araya "y, ş, s, n" harflerinden biri girer Bu harflere kaynaştırma hafrleri diyoruz Bu harfleri "yaşasın" kelimesinde geçen sessiz harflere bakarak kolayca anlayabiliriz
oku - y - acak ___ okuyacak
yaz - acak - s - ınız ___ yazacaksınız iki - ş - er ___ ikişer
kare - n - in ___ karenin

Ünlü düşmesi: Dilimizde iki heceli bazı kelimeler, belli ekler aldıklarında ikinci hecedeki ünlülerini düşürürler:
ağız
alın
beyin
karın Ağzını sonuna kadar açtı
Alnına ıslak bez koyunca ateşi biraz düştü
Şekildeki insan beynini inceleyiniz
Karnı çok acıkmış olmalı

Ulama: Dilimizde cümleler okunurken kelimelerin sonlarında bulunan sessizler, kendilerinden sonra gelen kelimelerin ilk harfi sesli ise bu sesliye bağlanarak okunurlar
Emanet_eşeğin yuları gevşek olur
Geniş_ovayı seyre daldı
Elbisenin_ütüsü bozulmuş Emane - teğeğin yuları gevşek olur
Geni - şovayı seyre daldı
Elbiseni - nütüsü bozulmuş

BÜYÜK SES (ÜNLÜ) UYUMU


Herhangi bir kelimenin Türkçe olup olmadığını anlamak için arayacağımız ilk özellik büyük ünlü kuralına uyup umadığıdır
kiralamak __ ki - ra - la - mak __ İnce sesli ile başlamış, kalın sesli ile bitmiş uymaz
merdiven __ mer - di - ven __ Büyük Ünlü Uyumuna uyar

İstisnalar:

Ses değişikliğine uğrayan kelimelerde bu kural aranmaz (elma - alma, anne - ana, kardeş - kardaş, hangi - kangı)
Birleşik kelimelerde bu kural aranmaz (ağabey, gecekondu, başöğretmen, delikanlı)
Türkçeye yabancı dillerden giren kelimelerde kural aranmaz (Cumhuriyet, misafir, otobüs, televizyon, cami)
-yor, -ken, -ki, -leyin, -imtırak, -daş eklerinde bu kural aranmaz (ekşimtırak, sabahleyin, sonraki)
KÜÇÜK SES (ÜNLÜ) UYUMU


Sesli harfler ağzımızdan çıkış durumlarına göre bazı özellikler taşır

DÜZ-GENİŞ
a, e

DÜZ -YUVARLAK

o, ö

DAR-DÜZ

ı, i

DAR-GENİŞ

u,ü


Düz Sesliler : a, e, ı, i
Yuvarlak Sesliler: o, ö, u, ü

Dar Sesliler : ı, i, u, ü
Geniş Sesliler : a, e, o, ö

Türkçede bir kelimenin ilk hecesindeki sesli harf:

Düz ise, sonra gelen hecelerin ve eklenen eklerin de düz olur
Yuvarlak ise, sonra gelen hecelerin ve eklenen eklerin de seslileri ya düz - geniş veya dar - yuvarlak olur
Kelimenin ilk hecesinde "a" varsa, daha sonraki hecelerde de "a" veya "ı" bulunur: kadın, kalın, adam, aman


"e" den sonra "e" veya "i" gelir: elek, eşit, erik, esen
"ı" den sonra "a" veya "ı" gelir: kırık, çıkık, kımız, kısa, kına
"i" den sonra "e" veya "i" gelir: çilek, kiriş, çiçek, biniş
"o" den sonra "a" veya "u" gelir: kova, koru, sopa
"ö" den sonra "e" veya "ü" gelir: ölüm, örgü, sopa
"u" den sonra "a" veya "u" gelir: kuyu, kuzu, kuşak, kulak
"ü" den sonra "e" veya "ü" gelir: üzüm, üzgün, güzün, üzmek


SERT SESSİZLERİN YUMUŞAMASI

Sert sessizle biten kelimelere, sessiz harfle başlayan bir ek eklenmek istendiğinde, şayet ekin ilk harfi yumuşak sessizlerden b, c, d, g ise bu harfler sertleşerek p, ç, t, k şeklinde eklenirler bu kurala SERT SESSİZLERİN YUMUŞAMASI KURALI denir
Genellikle trkçe kelimelerin sonlaında yumuşak sessizlerden b, c, d, g bulunmaz Bu kurala uymayan bazı kelimeler de vardır Ancak bu çeşit kelimelere kural dığı kelimeler denir Buna göre kelime sonunda sözü edilen yumuşak sessizlerin yerine sertleri bulunur

kitab - kitap, ağac - ağaç, tad - tat, kabag - kabak

Bu durumda şayet bir kelimenin sonunda p, ç, t, k harflerinden biri gelmişse ve bu kelimeye sesli harfle başlayan bir ek eklenmek istendiğinde:

p sert sessizi yumuşar b olur :
ç sert sessizi yumuşar c olur :
t sert sessizi yumuşar d olur :
k sert sessizi yumuşar ğ olur : dolapı değil dolabı
ağaçı değil ağacı
tatı değil dadı
kabakı değil kabağı

Ancak bu kurala uymayan bazı durumlar vardır:

Bazı tek heceli kelimelerin sonlarına gelen sert sessizler, sesli harfle başlayan bir ek alsalar bile yumuşamazlar Aynen yazılırlar Ben ata binmeyi çok severim İkinci kata varınca beni bekle
p, ç, t, k harfleriyle biten, yabancı dillerden dilimize girmiş birçok kelime sesli harflerle başlayan bir ek aldıklarında değişikliğe uğramazlar Bu kelimelerin sonundaki sert sessizleryumuşamaz Cumhuriyeti gençlik koruyacaktır Türkler esareti kabul etmezler İnsan, saadeti evinde aramalıdır
p, ç, t, k harfleriyle biten özel isimler, sonlarına ünlü ile başlayan bir ek alsalar da bu kelimeler aynen kalır Mehmet'i öğretmen çağırdı Recep' in başarısı gurur verici

Sert sessiz harflerden "p, ç, t, k, h, s, ş, f" biriyle biten kelimelere "c, d, g" süreksiz yumuşak sessizlerden biriyle başlayan bir ek geldiğinde eklerin başındaki ünlsüzler sertleşir Bu kurala SERT ÜNSÜZLERİN BENZEŞMESİ KURALI denir

c - ç

kitap + cı __ kitapçı
sabah + cı __ sabahçı


d - t

yarış + dı __ yarıştı
sokak + da __ sokakta


g - k

coş + gun __ coşkun
piş + gin __ pişgin


__________________
Çok Görme Tıkla Birkere


Biliyorsan Konuş İbret Alsınlar

Bilmiyorsan Sus Adam Sansınlar


orhun__20 Kullanıcısına bu mesajı için teşekkür eden üyeler: fikrimin_ince_gülü (26-02-2008)

orhun__20
Açık Profil bilgileri
orhun__20 - Daha fazla Mesajını bul

12-02-2008, 06:36 PM #2
orhun__20
t** sırası artık





Üyelik tarihi: Sep 2007
Mesajlar: 10983
Konular: 8209
Üye No: 33389

Teşekkürler: 67
612 Mesajına 1221 Kere Teşekkür Edildi
Tecrübe Puanı: 1111

--------------------------------------------------------------------------------



VURGU VE TONLAMA


VURGU: Konuşurken veya bir parçayı okurken, bazı heceleri veya kelime gruplarını üztüne basarak söyleriz veya okuruz Bu söyleyiş özelliğine VURGU denir
Kelimelerde Vurgu: Türkçe kelimelerde genellikle hafif bir vurgu vardır Genelde kelimelerin son hecesinde görülür Yalnız yer isimlerinde vurgu ilk veya orta hecededir: Ankara - İzmit - Tokat - Sakarya gibi

Örnek: Yerden yedi kat arşa kanatlandık o hızla

Kelimelere ek eklendiğinde, vurgu son heceden bu eke geçer: Du - va - rı, du - va - ra, du - var - da

Kelimelerde Vurgu Alan ve Almayan Ekler

Kelime türeten ekler vurgu alır Gözlük, gözlükçü, Güzellik, kömürcü
İyelik ekleri vurguyu kendine çeker: Kitabım, kitabın, kitabı, kitabımız, kitabınız, kitapları
Soru eki olan "mi" vurgulu söylenmez Bu kitap senin ki?

Cümlelerde Vurgu: Genellikle cümlelerde vurgu yüklem olan kelimenin üzerindedir Ancak cükledeki kelimelerin anlam değeri birbirine eşit değildir Üzerinde durulan kelime, yükleme yakın bir kelimedir

Örnekler:
Ahmetler, yarın saat dörtte İzmir'e gidecekler
Ahmetler, yarın sat dörtte izmir'e uçakla gidecekler
Ahmetler uçakla İzmir'e yarın saat dörtte gidecekler
YArın saat dörtte İzmir'e uçakla Ahmetler gidecekler

TONLAMA: Cümlelerin söylenişi sırasında, sesimizi cümlelerin anl***** göre ayarlamaya TONLAMA denir

Cümlelerde Tonlama: Cümleleri yalnızca düzgün yazmak yeterli değildir Okurken ve konuşurken cümleleri anlamlarına uygun biçimde söylemek, konuşmayı güzelleştirir Okunan parçanın özelliğine göre vurgu kullanılır


Isimler-ismin Halleri-isim Tamlamalari

İSİMLER

İSİM: Canlı ce cansız varlıkarı, duygu ve düşünceleri, çeşitli durumları bildiren kelimelere İSİM denir
İsimler cins isim ve özel isim olmak üzere ikiye ayrılır
Özel İsim: Dünyada yalnız bir varlığı belirten isimlere ÖZEL İSİM denir
Cins İsim: Dünyada benzeri çok olan bir çok varlığın, birçok varlığın ortak ismine CİNS İSİM denir

Cins İsimler Üçe Ayrılır:

A Madde İsimleri: Elle tutulup gözle görülen varlıklara verilen isimlere denir Masa, elbise, taş, ova, cadde, sokak

A Mana İsimleri: Elle tutuamayan gözle görülemeyen varlıklara verilen isimlere denir ses, uyku, sevinç, acı, rüya, akıl, huy, mutluluk, özlem, sevgi

A Topluluk İsimleri: Aynı türden olan varlıkların toklu olarak bulundukları durumlara verilen isimlere denir okul, sınıf, alay, tabur, sürü, orman, halk, millet, aile, koro

İSİMLERDE TEKLİK - ÇOKLUK

İsimlerde Teklik - Çokluk: Bir tek varlığı belirten TEKİL İSİM, aynı cinsten cirçok varlığı belirten isimlere ise ÇOĞUL İSİM denir
Tekil
Çoğu Eki Çoğul

çiçek
dağ
gömlek
kapı +
+
+
+
ler
lar
ler
lar __
__
__
__
çiçekler
dağlar
gömlekler
kalıplar

İSMİN HALLERİ

İsmin beş hali vardır:
ev
ev + e
ev + i
ev + de
ev + den __
__
__
__
__
ev
eve
evi
evde
evden :
:
:
:
:
yalın hali
-e hali
-i hali
-de hali
-den hali
:
:
:
:

Yönelme durumu
Yükleme durumu
Bulunma durumu
Ayrılma durumu

Buna göre okul kelimesini ismin beş haline göre cümlede kullanımı:

Yalın hali
-e hali
-i hali
-de hali
-den hali :
:
:
:
: Okul insan doğru düşünmeyi öğretir
Mehmet bu yıl okula başlayacak
Okulu bitirince öğretmen olacakmış
Yarın okulda bulunmak zorunda mısın?
Okuldan gelirken kitapçıya uğramış


İSİM TAMLAMALARI

A İsim Tamlaması: Aralarında anlam ilgisi bulunan, iki veya daha çok isimden meydana gelen söz gruplarına İSİM TAMLAMASI denir
İsim tamlamalarında birinci isim tamlayan, ikinci isim tamlanandır Tamlayan veya tamlanan ek alma durumuna göre isim tamlamaları dörde ayrılır:
1 Takısız İsim Tamlaması: Bir tamlamada tamlayan ve tamlanan isim veya isim soylu kelime ek almazsa takısız tamlama oluşur

gümüş çerçeve demir kapı
Tamlayan Tamlanan Tamlayan Tamlanan

2 Belirtisiz İsim Tamlaması: Bir isim tamlamasında tamlayan ek almaz, tamlanan ek alırsa belirtisiz isim tamlaması meydana gelir
soba boru - s -u pencere cam - ı
Tamlayan Tamlanan Tamlayan Tamlanan

3 Belirtili İsim Tamlaması: Tamlayanla tamlananın ek aldığı isim tamlamalarına belirtili isim tamlaması denir
Ev - in pencere -s - i Dolab - ın kapağ - ı Ceket - in düğme - s - i
Tamlayan Tamlanan Tamlayan Tamlanan Tamlayan Tamlanan

4 Zincirleme İsim Tamlaması: İkiden fazla ismin anlamca birbirini tamamlarken oluşturdukları tamlamalardır
Evimizin dört bir yanı Pencere çercevesinin camı



Tamlama Çeşidi Tamlayan Tamlanan
Takısız İsim Tamlaması - -
Belirtisiz İsim Tamlaması - -i
Belirtili İsim Tamlamas -in -i
Zincirleme İsim Tamlamas İkiden fazla isim


SIFATLAR

Sıfatlar ikiye ayrılır
A NİTELEME SIFATLARI: Varlıkların renklerini, biçimlerini, durumlarını bildirirler Varlığa nasıl sorusunu sorduğumuzda karşılık olarak bulduğumuz kelimelerin hepsi NİTELEME SIFATIdır
B BELİRTME SIFATLARI: Varlıkları; işaret, sayı, belirsizlik veya soru yönelterek belirten sıfatlara BELİRTME SIFATLARI denir Belirtme sıfatları dörde ayrılır

1 İşaret Sıfatları: Varlıkları işaret yoluyla belirtirler (Bu çocuk çok yaramaz, Şu defter senin mi?)
2 Sayı Sıfatları: Varlıkların sayılarını belirten sıfatlardır Dörde ayrılır:

a) Asıl Sayı Sıfatları: Asal sayılarla ifade edilirler (üç kalem, Adamın onüç biberonu var)
b) Sıra Sayı Sıfatları: Varlıkların sırasını belirten sıfatlardır (birinci ıraya geç, üçüncü çocuk)
c) Üleştirme Sayı Sıfatları: Varlıkları bölüştürürlen kullanılan sıfatlardır (İkişer ikişer pay edelim beşer kilo)
d) Kesir Sayı Sıfatları: Bütünün bölünen parçalarını ifade eden sıfatlardır(yarım düzine, çeyrek ekmek, dörtte üç peynir)
3 Belgisiz Sıfatlar: Varlıkları belli belirsiz belirten sıfatlardır (bazız günler, birkaç adam, hiçbir gün)
4 Soru Sıfatları: Varlıkarı soru yoluyla belirten sıfatlardır (Hangi çocuk, kaç kitap, nasıl elma)

SIFAT TAMLAMASI:
İsimlerin sıfatlarla oluşturdukları tamlamalara SIFAT TAMLAMASI denir
Bir sıfat tamlamasında tamlayan sıfat, tamlanan isimdir Buna göre bir kelimenin sıfat olup olmadığını anlamak için, cümle içinde oluşturduğu tamlamaya bakılmalıdır Bir kelime sıfat ise, mutlaka ondan sonra gelen bir isim bulunmaktadır
Yaşlı adam güçlükle yürüyordu
Birkaç çocuk ormana doğru koşuyordu
Okuldan eve on beş dakikada varmış

SIFATLARDA PEKİŞTİRME:
Yamyassı bir burun Koskocaman bir kulak Kapkara bir ten Yemyeşil iki göz
Yapılan işlem sıfatları pekiştirmektir

Sıfatlar başka şekillerde de pekiştirilirler Bunlar sırasıyla:

a) İkilem dedğimiz aynı sıfatın tekrar edilmesi yoluyla:
uzun uzun kavaklar, tatlı tatlı bakışlar, iri iri taşlar, kara kara gözler, büyük büyük binalar, geniş geniş yollar

b) Tekrar edilen sıfatların arasına "mı" getirilerilerek yapılarn pekiştirme;
tatlı mı tatlı nar, güzel mi güzel çiçekler, kara mı kara gözler, beyaz mı beyaz gömlekler, uzun mu uzun kollar

c) Bazı isimler tekrar edilerek sıfat olarak pekiştirilmiş biçimde kullanılırlar:
dilim dilim karpuz, sıra sıra kamyonlar, avuç avuç para, sepet sepet üzüm, sürü sürü koyunlar

d) Birbirine anlam bakımından yakın olan ve uygun getirilen kelimelerle yapılan pekiştirme:
açık saçık söz, kırık dökük eşya, anlı şanlı paşa, eğri büğrü yazı

NOT: Sıfatlar cümlede yüklemin anlamını tamamladıkları zaman ZARF TÜMLECİ olurlar Böylece bu sıfatlar, zarf tümleci olarak isimlendirilirler

Adam, kıpkırmızı oldu Rüzgar tatlı tatlı esiyordu, Bazıları abuk sabuk konuşuyor

Cümlelerde koyu yazılmış kelimeler, pekiştirme sıfatları gibi gözükmelerine rağmen cümlede zarf görevini üstlenmişlerdir


Zamirler Ve çeşitleri

ZAMİRLER

ZAMİR: İsimlerin yerine kullanılan, ismin yerini tutan kelimelere ZAMİR diyoruz

Zamirler; Kelime Halindeki ve Ek Halindeki Zamirler olmak üzere ikiye ayrılır

: : A-) Kelime Halindeki Zamirler : : Bu zamirler Şahıs, İşaret, Belgisiz ve Soru Zamirleri olmak üzere dörde ayrılır

: : B-) Ek Halindeki Zamirler : : Bu zamirler İyelik ve İlgi Zamirleri olmak üzere ikiye ayrılır

1 Kelime Halindeki Zamirler
1 Kişi Zamiri
2 İşaret Zamiri
3 Soru Zamirleri 4 Belgisiz Zamirler

2 Ek Halindeki Zamirler
1 İlgi Zamiri "-ki"
2 İyelik Zamiri

KELİME HALİNDEKİ ZAMİRLER

Kelime halindeki zamirler dörde ayrılır:
1 Şahıs Zamirleri: Zamirlerin bazıları şahısların yerini turarlar Bu çeşit zaimirlere ŞAHIS ZAMİRİ denir

2 İşaret Zamirleri: Varlıkların yerini işaret yoluyla turan zamirlere İŞARET ZAMİRİ denir

3 Belgisiz Zamirler: Varlıkların yerini şöyle böyle tutup belirten zamirlere BELGİSİZ ZAMİR denir

4 Soru Zamirleri: Varlıkların yerini işaret soru tuTan zamirlere SORU ZAMİRİ denir

EK HALİNDEKİ ZAMİRLER

Ek halindeki zamirler ikiye ayrılır:
1 İyelik Zamirleri: Valıklığın kime ait olduğunu gösteren zamirlere İYELİK ZAMİRLERİ denir

Kalem sözcüğüne eklenen ekleri inceleyelim:

kalem - im
kalem - in
kalem - i __
__
__ Benim kalemim
Senin kalemin
Onun kalemi kalem - imiz
kalem - iniz
kalem - leri
__
__
__ Bizim kalemimiz
Sizin kaleminiz
Onların kalemleri

2 İlgi Zamiri: İki varlık arasında ilgi kurarak bunlardan birinin yerini tutan "ki" ekine İLGİ ZAMİRİ denir

Benim kalemim yok Seninkini verir misin?
Burada "seninkini" yerine "senin kalemini" yazılabilir Kalemin yerini "-ki" eki tutmuştur

İlgi zamiri olan "-ki" kelimeye bitişik yazılır Ayrı yazılan "ki" bağlaçtır

Benim elbisem mavi, seninki, (senin elbisen) siyahtır (İlgi Zamiri)
Öyle güzel bir kitap okudum ki anlatamam (Bağlaç)


Fiiller Ile Ilgili

FİİLLER


FİİL: Varlıkların yaptıkları işleri, eylemleri, zaman ve kişiye bağla***** anlatan kelimelere FİİL denir
Fiil olan sözcükte üç temel öğe vardır 1 Eylem 2 Zaman 3 Kişi
yaklaşıyordum, durmuştur, söylüyor, buldu (yaklaş, dur, söyle, bul) Bu kelimelerin fiil olup olmadıklarını anlamak için, en küçük anlamlı parçalarını (köklerini) buluruz:
Bulduğumuz bu köklere, mastar eki, "-mek, -mak" ekleriz Eğer anlamlı kelimeler elde ediyorsak, bulduğumuz kelimeler fiil demektir
Örneğin; "göz" sözcüğüne "-mek, -mak" mastarını eklediğimizde "gözmek, gözmak" gibi anlamsız kelimeler oluşuyot Demek ki "göz" sözcüğü fiil değildir
Kök: Fiilerin sonlarındaki bütük ekler atıldıktan sonra kalan anlamlı kısmına KÖK denir

Çekimli Fiil

gördüm
seviyor
bilir
suluyor

Taban Kök

gör
sev
bil
sula

Sonucu

bozulmadı
bozulmadı
bozulmadı
bozulmadı

FİİLLERDE ZAMAN

Dilimizde tek zamanlı ek almış fiiller olduğu gibi birden çok zaman veya kip eki almış fiiller de vardır bunlar:
A Basit Zamanlı Fiiller: Tek zaman eki almış fiillerdir Türkçede geniş zamanla birlikte dört temel zaman bulunur
1 Geçmiş Zaman: İş veya oluşun daha önceden, geçmişte yapıldığını bildiren zamandır İkiye Ayrılır İkiye Ayrılır:
a Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman: Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla tam anlatrır:
Fiillerde bulunan "-di, -du, -dü, -tu" ekleri -di'li geçmiş zamanı belirtirler
Öğretmenimiz sınıfa geldi Bütün çocuklar bahçeye koştu
b Belirsiz (-miş'li) Geçmiş Zaman: Eylemlerin sözden önce yapıldığını bildirir ancak, kesinlik yoktur Söyleyen kendisi duyup görmemiş, işitmiştir Bu kip masallara yakışır
Fiillerde bulunan "-muş, -mış, -miş, -müş" ekleri -miş'li geçmiş zamanı belirtirler
Okul bahçesinde üç tur koşmuş Havalar soğuyunca üşütmüş
2 Şimdiki Zaman: Eylem ile anlatımın birlikte olduğunu bildiren zamandır
Ders çalışıyorum Alış veriş yapıyorum
3 Gelecek Zaman: Eylem ile anlatımdan sonra yapılacağını bildiren zamandır
Aynur tiyatroya gidecek Birlikte eğleneceğiz
4 Geniş Zaman: Eylem her zaman yapılabileceğini bildiren zamandır
Akşamları trene binerim Her gece oyun oynarım
B Birleşik Zamanlı Fiiller: Birden çok zaman veya kip eki almışlardır
1 Hikâye: Basit zamanlı bir fiile ek fiil olan "idim veya idi" getirilerek yapılır
bak (ı) + yor + idi __ bakıyordu
al + mış + idim __ almıştım
2 Rivayet: Basit zamanlı bir fiile ek fiil olan "imişim, imiş" getirilerek yapılır
bak (ı) + yor + imiş __ bakıyormuş
al + acak + imiş __ alacakmış
3 Şart: Basit zamanlı bir fiile ek fiil olan "isem, ise" getirilerek yapılır
bak (ı) + yor + isem __ bakıyorsam
al + acak + ise __ alacaksa

FİİLLERDE ŞAHIS

Fiillerin belirttiği iş, oluş veya hareket bir şahsa bağlıdır Bunu fiilin aldığı ekten ve fiile yönelttiğimiz sorudan anlarız
__ Geldim
__ Kİm geldi?
__ Ben (I tekil şahıs) gel
fiil kökü - di
zaman eki - m
şahıs eki __ geldim

Aşağıda "gelmek" fiilinin şahıslara göre çekimi yapılmıştır:
Fiil kökü Zaman eki Şahıs eki
gel
gel
gel
gel
gel
gel
+
+
+
+
+
+
di
di
di
di
di
di
+
+
+
+
+
+
m
n
-
k
niz
ler --
--
--
--
--
--
geldim
geldin
geldi
geldik
geldiniz
geldiler (I tekil şahıs)
(II tekil şahıs)
(III tekil şahıs)
(I çoğul şahıs)
(II çoğul şahıs)
(III çoğul şahıs)


FİİL KİPLERİ

Fiillerde zaman, şahıs veya dilek bildiren, ek almış biçimlerine KİP denir Dilimizde fiil kipleri ikiye ayrılır:
A Haber Kipleri: Haber kipleri işin, oluşun veya hareketin zaman ve şahsa bağlı olarak meydana geldiğini bildiren kiplerdir Bunlara BİLDİRME KİPLERİ de denir
1 Belirli (-di'li) Geçmiş Zaman Kipi: Eylemin sözün söylendiği andan, önceden yapıldığını, söyleyenin kesin inancıyla tam anlatrır:
Fiillerde bulunan "-di, -du, -dü, -tu" ekleri -di'li geçmiş zamanı belirtirler
Öğretmenimiz sınıfa geldi Bütün çocuklar bahçeye koştu
2 Belirsiz (-miş'li) Geçmiş Zaman Kipi: Eylemlerin sözden önce yapıldığını bildirir ancak, kesinlik yoktur Söyleyen kendisi duyup görmemiş, işitmiştir Bu kip masallara yakışır
Fiillerde bulunan "-muş, -mış, -miş, -müş" ekleri -miş'li geçmiş zamanı belirtirler
Okul bahçesinde üç tur koşmuş Havalar soğuyunca üşütmüş
3 Şimdiki Zaman Kipi: Eylem ile anlatımın birlikte olduğunu bildiren zamandır
Ders çalışıyorum Alış veriş yapıyorum
Şimdiki zaman kipinin eki "-yor" fiillere hiç değişikliğe uğramadan eklenir
4 Gelecek Zaman Kipi: Eylem ile anlatımdan sonra yapılacağını bildiren zamandır
Aynur tiyatroya gidecek Birlikte eğleneceğiz
Gelecek zaman kipinin ses uyumuna göre "-ecek, -acak" tır
5 Geniş Zaman Kipi: Eylem her zaman yapılabileceğini bildiren zamandır
Akşamları trene binerim Her gece oyun oynarım
Gelecek zaman kipinin ekleri "-ar, -er, -ır, -ir, -or, -ör, ur, -ür, -r" dir

B Dilek Kipleri: Bir eylemin yapılması ya da bir oluşun meydana gelmesini dilek anlamı vererek anlatan kiplerdir Dörde ayrılır:
1 Gereklilik Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin gerekliliğini anlatır Ekleri ses uyumuna göre "-meli, -malı" dır
Haftada bir kitap okumalıyım
Kestikten sonra affımı istirham etmelisin
2 İstek Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin yapılmasının, olmasının istendiğini belirten kiptir Ekleri ses uyumuna göre "-e, -a" dır
Şimdi affını yazayım
İstirhamım kabul olunmazsa, kendi başımın kesilmesini isteyeyim
3 Dilek Şart Kipi: Bir dilek ve şartın anlamı bulunmaktadır İş veya oluşun, hareketin meydan gelmesi bir şarta bağlıdır Ekleri ses uyumuna göre "-se, -sa" dır
Babam gelirse gideceğiz
Okusa da babası gibi, adam olsa
4 Emir Kipi: Bir iş, oluş veya hareketin olmasını, yapılmasını veya yapılmamasını emretmek için kullanılır
Hayır bey, hayır! Padişahın emrinden çıkma Beni kes Kestikten sonra affımı istirham et
İnsan kendine emir veremeyeceğinden bu kipin birinci tekil ve çoğul şahısları yoktur

FİİL ÇEKİMLERİ


Basit Zamanlı Fiillerin Çekimleri:

Birleşik Zamanlı Fiiller: Basit zamanlı bir fiilin, ikinci bir zaman eki almasıyla meydana gelen fiillere BİRLEŞİK ZAMANLI FİİL denir Bileşik zamanlı fiiller üçe ayrılır:

1 Hikaye Bileşik Zamanı: Eki "-di" dir
okumuştu, yapsaydı, çıkmıştı, yapmalı idik
2 Rivayet Bileşik Zamanı: Eki "-miş" tir
söyleyecekmiş, gidiyormuşsunuz, dönmeliymişim
3 Şart Bileşik Zamanı: Eki "-se, -sa" dır
alırsam, yaparsam, bilmezsen, gördülerse

Fiillerin Olumsuz ve Soru Şekilleri:
Olumlu Fiil: İşin, oluşun ya da hareketin yapıldığını veya yapılabileceğini bildiren fiilere, olumlu fiil denir
Resim yapacağım (Olumlu fiil)
Olumsuz Fiil: İşin, oluşun ya da hareketin yapılmadığını veya yapılmayacağını bildiren fiilere, olumsuz fiil denir
Resim yapmayacağım (Olumsuz fiil)
Fiillere olumsuzluk anlamını "-me, -ma" ekleri vermektedir

FİİLİMSİLER

Aslında fiil oldukları halde cümle içinde çekimli halde bulunmayan, fiile benzeyen, ama fiillerin görevini yapmayan kelimelere FİİLİMSİ denir
Bir cümlede ne kadar fiilimsi varsa o kadar cümlecik vardır Çünkü her fiilimsi bir yan cümlecik oluşturur Çekimli fiilin bulunduğu gruptaki kelimeler temel cümleciği meydana getirirler
Fiilimsiler: a) İsim - fiil b) Sıfat - fiil c) Bağ - fiil olmak üzere üçe ayrılır

1 İsim - Fiiler: Fiil kök ve gövdelerine eklenen "-me, -mek, -iş" ekleri sonucu meydana gelirler Fiillerin isim gibi kullanılabilen şekilleridir İsim - fiiller; hem bir eylemin adı oldukları için isim, hem de özne, nesne, tümleç aldıkları için fiil olan kelimelerdir
Çalışmak zorundayım
Bütün sorunları anlaşma yoluyla çözebiliriz
2 Sıfat - Fiiler: Varlıkları niteledikleri için sofat, yan cümlecik kurdukları için de fiil sayılan kelimelerdir
Sıfat - fiil türeten ekler: "-en, -er, --acak, -miş, -dik, -esi " gibi
Çalışkan insandan zarar gelmez
Olacak işin peşinden koşulur
Geçmiş günlerimi çok arıyorum
3 Bağ - Fiiler: Birleşik bir cümlede iki cümleyi bağladıkları için bağlaç; özne, nesne, tümleç aldıkları için fiil sayılan kelimelerdir Bağ fiillere "ulaç" da denir Çekim ekleri almazlar Cümlede zarf olarak kullanılırlar
Bağ fiiller şu eklerle türerler: "-ip, -arak, -ınca, -ma, -ken, -dan, -dıkça, -dikçe "
Canım sağ oldukça hiçbir şey beni yıldıramaz
İşe gireli gece gündüz çalışıyorum
Sen gelince ben giderim

EK FİİLLER

İsim soylu kelimelerin sonlarına eklenen ve onları çekimli hale getiren eklere, EK-FİİL EKİ denir
Ek fiilin dört çeşit zamanı vardır:

1 Olayların her zaman olabileceğini belirten geniş zaman anlamı:

çocuğum
çocuksun
çocuktur (çocuk)
çocuğuz
çocuksunuz
çocuklar

2 Ek - fiilin hikâyesi geçmiş zaman anlamı verir:

çocuktum
çocuktun
çocuktu
çocuktuk
çocuktunuz
çocuktular

3 Ek - fiilin rivayeti başkasından duyulan şekildeki anlatımlar için kullanılır

çocukmuşum
çocukmuşsun
çocukmuş
çocukmuşuz
çocukmuşsunuz
çocukmuşlar

4 Ek - fiilin şartı, şart anlamı verir:

çocuksam
çocuksan
çocuksa
çocuksak
çocuksanız
çocuksalar

ÇATI BAKIMINDA FİİLLER

Çatı Bakımından Fiiller
Etken - Edilgen Fiiller Cümlenin yüklemi özne alıyorsa etken, almıyorsa edilgendir


Geçişli - Geçişsiz Fiiller

Cümlenin yüklemi nesne alıyorsa geçişli, almıyorsa geçişsizdir


Etken - Edilgen Fiiller: Cümlede mutlaka özne ile birlikte kullanılan fiillere etken fiil, bazı fiiller, cümlede özne almadan kullanlır, bu çeşit fiiller edilgen fiil denir

Geçişli - Geçişsiz Fiiller: Dilimizde bu fiiller mutlaka özne istedikleri gibi nesne de isterler Nesne almak zorunda olan fiillere geçişli fiil, fiili nesne almadan kullanılan fiillere de geçişsiz fiil denir

 

Siraç isimli Üye şuanda  online konumundadır   Hızlı Cevap
Sponsorlu Bağlantılar
Alt 02-12-2010   #2 (permalink)
Standart Cevap: Türkçede Dilbilgisi Konularının Hepsinin Anlatımı


Çekim ve Yapım Ekleri






A) İSİM ÇEKİM EKLERİ:
1) Çokluk Eki: İsimlerin sayı bakımından çokluğunu bildirirler.
Örnek: elmalar,çocuklar ,öğrenciler.


2)Hal Ekleri:- i,-e,-den,-de ekleridir.
Örnekler: Kitabı ver (belirtme hali)
Yola bak (Yönelme hali)
Evden geliyorum (Çıkma hali)
Sende kaldı (Bulunma hali)
Sıradan insanlarla işim olmaz.(Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
Bunlar gözde çocuklardır.(Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)
Sudan sebeplerle yanıma gelme (Sıfat yapmıştır ve bu yüzden yapım eki olmuştur)


3)İyelik ekleri: Eklendiği isimlerin kime ait olduğunu ifade eder.
Örnek: Kitabım,kitabın, kitabı, kitabımız, kitabınız, kitapları iyelik eklerini, ismin başına benim, onun, bizim, sizin, onların zamirlerini getirerek bulabiliriz.


4) İlgi ekleri (Tamlama Ekleri): “ın, in, un, ün” biçimindedir.Belirtili isim tamlaması kurar.
Örnek: kapı-n-ın kol-u , müdür-ün oda-sı


5)Eşitlik Eki: “-ca,-ce” biçimindedir.
Örnek: Sence bu doğru mu?
Çocukça davranma


6)Ek eylem Ekleri: İsim soylu sözcükler yüklem yapma göreviyle kullanılan eklerdir.
Örnek: iyi-y-im, iyi-sin, iyi-dir, iyi-y-iz, iyi-siniz, iyi-dirler


B)FİİL ÇEKİM EKLERİ
1)Zaman ekleri (Bildirme Kipleri): Fiillerde hareketin yapıldığı zamanı bildirir.
Örnek: gel-miş (Duyulan geçmiş zaman)
oku-du (görülen geçmiş zaman)
gid-i-yor (şimdiki zaman)
yat-acak (Gelecek geçmiş zaman)
Şimdi gelir (Geniş geçmiş zaman)

2)Dilek kipleri: Fiillerde dilek, şart, istek, gereklilik… gibi anlamları karşılayabilmek için getirilen kip ekleridir.
Örnek: Gider-se-m gelmem (Dilek-şart kipi)
Biraz daha oturayım (istek kipi)
Ders çalışalım (istek eki)
Artık git-meli-y-im (Gereklilik kipi)
Bunları da oku-sun (Emir eki)
Dışarı çıkın (Emir eki)


3)Şahıs Ekleri: Fiildeki eylemi gerçekleştiren şahsı belirtmek için getirilen eklerdir. Fiillerde kip eklerinden sonra gelirler.
Örnek: Geliyor-um, çalışmalı-sın, yaptı- okusak-k , üzülür-üz koşacak-sınız yürüdü-ler


YAPIM EKLERİ:
İsim ya da fiil kök veya gövdelerine gelerek onlardan başka isim ya da fiil türeten eklerdir. Yapım ekleri eklendiği sözcüğün anlamını da türünü de değiştirir. Her zaman çekim eklerinden önce gelir. Yapım eki almış bir sözcüğe türemiş sözcük ya da gövde denir.Eğer sözcük yapım eki almışsa basit yapılıdır sözcük çekim eki olsa da basittir

1)İsimden İsim Yapım Ekleri: İsim kök veya gövdelerine eklenerek, yeni bir isim gövdesi oluşturan eklerdir.
Lık: kömür-lük, göz-lük , kulak-lık …
lı: Şehir-li , para-lı , ağaç-lı , baş-lı …
sız: su-suz, para-sız, ev-siz,
cü: göz-cü, sanat-çı, yol-cu, simit-çi,
ce: Türk-çe İngiliz-ce
daş:Çağ-daş, arka-daş, yol-daş
üncü: üç-üncü beş-inci
msı: acı-msı ekşi-msi
cil: et-cil ben-cil insan-cıl
şın: sarı-şın
sal: kum-sal kadın-sal
ıt: yaş-ıt
cağız: kız-cağız çocuk-cağız
cık: az-ı-cık küçük-cük
tı: horul-tı cıvıl-tı


2)İsimden Fiil Yapan Ekler: İsim köklerine veya gövdelerine gelerek onlardan fiil türetir.
la: su-la, taş-la, uğur-la
al: çok-al, az-al, dar-al
l: doğru-l, sivri-l
a: kan-a, yaş-a, tür-e, boş-a
ar: yaş-ar, mor-ar, sarı-ar
da: fısıl-da, horul-da, gürül-de
at: yön-et, göz-et
ık: geç-ik, bir-ik
ımsa: az-ımsa, benim-se,küçü(k)-mse
kır: fış-kır, hay-kır
lan: ev-len, rahat-la
laş: şaka-laş, der-leş, çocuk-laş
sa: su-sa, garip-se önem-se


3)Fiilden İsim Yapan Ekler: Fiil kök veya gövdelerine gelerek isim yapan eklere denir.
ca: düşün-ce, eğlen-ce
ocak-ecek: giyecek, yok-ocak, aç-ocak
ak: yat-ak, kaç-ak, dur-ak,
ga: böl-ge, bil-ge, süpür-ge,
gan: çalış-kan, unut-kan, kay-gan
gı: sev-gi, çal-gı, as-kı
gıç: bil-giç, dal-gıç, başlan-gıç
gın: yor-gun, bil-gin, bez-gin, bit-gin
ı,-i: yaz-ı, öl-ü, yap-ı, çat-ı, kok-u, doğ-u
ıcı-ici: yap-ıcı, gör-ücü, al-ıcı, sat-ıcı,
ık-ik: kes-ik, aç-ık, göç-ük,
ım-im: say-ım, seç-im, öl-üm, ölç-üm
ın-in: yığ-ın, ak-ın, tüt-ün, ek-in,
nç: gül-ünç, sev-inç
ıntı: es-inti, çık-ıntı, dök-üntü,
ır-er: gel-ir, gid-er, ok-ur,
ış: otur-uş, yürü-y-üş,
ıt: geç-it, yak-ıt, ölç-üt,
ma: gülmeyi severim , konuşmayı bil.
mak: gelmek, gitmek
tı: belir-ti, kızar-tı,


Fiilden Fiil Yapan Ekler: Fiil soylu kelimelerden yeniden fiil yapan eklere denir.
dır: gül-dür, yap-tır, koş-tur,
ala: kov-ala, silk-ele,
er: gider, çık-ar,
imsa: gül-ümse, an-ımsa,
ın: gez-in, gör-ün, sev-in, taşı-n,
r: kaç-ır, bat-ır, iç-ir,
ş: gör-üş, uç-uş, gül-üş,
t: uza-t, sap-ıt, korku-t, üşü-t,
ı: sev-il, kır-ıl, sat-ıl
Mavi_inci isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Hızlı Cevap
Yeni Konu aç  Cevapla

Sayfayı Paylaş

Etiketler
anlatä±mä±, dilbilgisi, hepsinin, konularä±nä±n, tã¼rkã§ede

Hızlı Cevap
Kullanıcı isminiz: Giriş yapmak için Buraya tıklayın
Sorunun cevabını alttaki kutucuğa yazınız. (Gerekli)

Mesajınız:

Seçenekler


Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
Türkçede ki Ay İsimleri-Türkçede ki Ay İsimleri Nereden Geliyor? Mavi_inci Diğer Diller 0 16-10-2010 00:16
Arap Harflerinin Hepsinin Bulunduğu Tek Ayet SeLeN Kuran'ı Kerim Türkçe Mealli 0 08-09-2010 00:19
Japonca Dilbilgisi - Japonca Dilbilgisi Bilgileri - Japonca Gramer NeslisH Japon Dili Ve Edebiyatı 1 11-06-2010 14:18
12. Sınıf Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatının Tüm Konularının Sunusu Mavi_Sema Eğitim Videoları & Flash ve Slaytları 0 26-06-2009 15:18
Türkçede Dilbilgisi Konularinin Hepsinin Anlatimi DilzaR Diğer Mesleki Bilgiler 8 06-01-2009 22:15


Saat: 13:12.


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Optimization by vBSEO ©2011, Crawlability, Inc.
Frmartuklu.Net ©2008 - 2014