Osmanlı Zamanında Yapılan Sportif Faaliyetler

'Tarihi Bilgiler' forumunda SeLeN tarafından 18 Ocak 2011 tarihinde açılan konu

  1. SeLeN

    SeLeN Site Yetkilisi Editör

    Sponsorlu Bağlantılar
    Osmanlı Zamanında Yapılan Sportif Faaliyetler konusu Osmanlı Devleti'nde Spor - Osmanlı Devleti'nde Spor faaliyeti


    OSMANLI DEVLETİNDE SPOR

    Osmanlılarda spor büyük önem taşır. Osmanlılarda spor yapana büyük ilgi, alâka ve saygı vardır. Gençlerde spora ve sporcu olmaya büyük özen vardır.
    Osmanlıların uğraştığı başlıca sporlar;
    • Güreş
    • Avcılık
    • Ok atıcılığı (kemankeşlik)
    • Cündilik (binicilik)
    • Cirid oyunları

    GÜREŞ

    Osmanlılara güreş sporu Selçuklular’ dan gelmedir. Güreşçiye pehlivan güreşe de küşti denilerek saray kuruluşuna alınmıştır. Güreşin başlıca kuralları arasında kispet giyinmek, dua okumak, Hz. Muhammed’ in ve Hz. Ali’ nin adını anmak gerekiyordu.

    Güreşe olan merak çeşitli şairlerimiz tarafından dile getirilmektedir. Örnek olarak Yunus Emre’ nin şu kıt’asını verebiliriz;

    Aşık oldum bugün, meydan benimdir,
    Benimdir pehlivan benimdir
    Topu kimse alamaz meydanımızdan
    Bugün meydan topu çevgan benimdir.

    Türk milleti erkeği, kadını ve çocuğu ile güreşi sever güreşçiye saygı duyar ve pehlivanlara ayrıcalık tanır. Şüphesiz ki bu sevgi ve saygı, Türkün ruhundaki savaşçılık kahramanlık duygularından ve sporu bu yönüyle görmesinden kaynaklanmaktadır. Güreşçiye karşı duyduğu sevgi ve saygıda pehlivanların herkesten daha güçlü, kuvvetli, vücut yapısının, adalelerinin daha gelişmiş, görünüşünün sağlıklı görünmesinden, davranışının yiğitçe, karakterinin doğru ve mertçe oluşu diline, eline ve beline güvenilir olmasından ileri gelmektedir. Türk milleti tümüyle güreşçiyi böyle bilir ve böyle olmasını ister.

    Erkek çocuklar köyün, kasabanın veya çevresinin ünlü pehlivanlarına özenir onun gibi güçlü adaleli, ve yakışıklı olmak amacını güder. Onu hayalinde, düşünde yaşatır. Bu özentiyle akranları arasında güreşerek bu spora başlamış olur.

    Güreşte… Koca Yusuf ile Adalı Halil’ in Avrupa ve Amerika’ da, Kara Ahmet’ in Paris, Viyana ve Rusya’ da “bir Türk gibi kuvvetli” sözünü söyletmiş olmaları hâlâ övüncümüz olmaktadır.

    Osmanlıda Güreş
    1. Saray içinde güreş
    2. Saray dışında güreş
    • Panayır güreşleri
    • Düğün güreşleri
    • Ramazan güreşleri
    • Hayır kurumları yararına yapılan güreşler
    • Güreş tekkeleri

    AVCILIK

    Osmanlı padişahlarının çok sevdiği ve önemli saydıkları için devlet kuruluşuna aldıkları sporların basında avcılık gelir.
    Osmanlılar da kendilerinden önce gelmiş, Selçuklu, Gazneli, Karahanlılar ve Moğollar gibi avcılığı savaşa hazırlanmanın, kan dökmeye ve insan öldürmeye alışmanın eğitimi sayarlardı. Ayrıca, av yaparken halk ile de iliş¬ki kurdukları için, vatandaşın derdim, sıkıntısını ve şikayetlerini dinleyerek bilgi edinirlerdi. Hümayunname isimli yapıtta. Kanuni Sultan Süley¬man’ın av yaparken bir kadının şikayetlerin! dinlediği görüntülenmiştir.
    Osmanlılar’ ın avcılığa bu derece önem vermelerinin bir başka nede¬ni de, ataları Oğuzlar’ dan beri süre gelen bir töre olmasıydı. Bu töre, di¬ğer Türk boylarında da görülür. Orta Asya’daki bazı Türkler’ de bu töre aile düzenini etkileyecek kadar önemlidir. Ava çıkacak avcı, o gece esin¬den ayrı bir odada yatar, kimse ile konuşmaz ve yapacağı her şeyi sır gi¬bi gizli tutar. Kimseye bir şey söylemez. Karışı yeni doğum yapmışsa, te¬miz sayılmadığı için ona av eti yedirilmez. Samur avında kullanılan ağlara eliyle dokunmasına izin verilmez.. Bu gibi inançlara aykırı hareket edilirse, avın verimsiz olacağı ve avcı ölünce ruhunun ongun’ u olan kuş ile birleşeceğine inanılırdı.

    Avın Yapılışı
    • Törenli yapılan av
    • Törensiz yapılan av

    OK ATICILIĞI (KEMANKEŞLİK )

    Yeniçeri ocağı ilk oluşturulduğu zaman başlıca silahları ok, zenberek kılıç ve hançer idi. Ok uzaktan atılabildiği ve etkili olduğu için, eğitimine önem verilir iyi atıcılar padişahlar ve devlet büyükleri tarafından çağımızdaki imkanlarla ölçülemeyecek derecede ödüllendirilirdi. Hatta bu ödüller yalnız ok atan atıcıya (kemankeş) verilmez, onun okunu ve yayını yapan ustalara da verilirdi. Çünkü her rekor yapan ünlü atıcının kendisine özel yaycısı ve okçusu vardı. Bu ustalar yalnız o atıcıya ok ve yay yapar, başkasına hele o atıcıya rakip olan kemankeşe yapmazdır.Sultan Yıldırım Bayezid zamanına kadar, padişahları yalnız Sek¬banlar korurdu. Yıldırım Bayezid Sekbanlar’dan uzun boylu, yakışıklı ve genç olan dördü solak, dördü sağ eliyle ok atan sekiz neferi özel korumacısı olarak ayırıp, önünde yürüttü. Bunlardan sağ eliyle atanlar solda, sol elleriyle atanlar da sağda yürüdü. Sonradan sayılan çoğaltıldı ve ocağın en yaşlı ağalarından bir odabaşı baş yapılarak adına Solakbaşı denildi. Bu makam ocakta en eski mansıblardan olup bir de Kethüda’ sı bulunuyordu.

    Okçuya verilen önem oku yapana da önem verilir. Kazanılan ödül oku yapan verilir. Ok ustası sadece bir kişiye ok yapar. Kesinlikle ok yaptığı kişinin rakibine veya rakiplerine ok yapmaz.

    CÜNDİLİK (BİNİCİLİK)

    Cündi sözcüğü Osmanlılarda yalnız hünerli biniciler için kullanılmıştır. Atlı askere sipahi denir.
    Ankara Savaşından sonra, Amasya’ya çekilen şehzade Mehmet Çelebi kardeşlerini yenip padişah olabilmesi için, çevik kuvvete ihtiyaç olduğu görülerek biniciliğe önem verildi. Amasyalılardan oluşan atlı bölüğe Bamyacılar ve Merzifonlulardan oluşan bölüğe de Lahanacılar denildi. Bölüklerin bayrak taşıması adet olduğundan birine kırmızı diğerine de yeşil bayrak verildi.

    Mehmet Çelebi zamanında oluşturulan bu ilk cündilere ne renk ve biçimde elbise girdirildiğini bilmiyoruz. Ancak 18. y.y da padişah huzurunda cirit oynayan cündilerden Lahanacıların yeşil ve Bamyacıların da kadifeden elbiseler giyindiklerini Şem’ danizade Süleyman Efendi bildirmektedir.

    Osmanlı padişahları içinde cündilikte en başarılı olan sultan IV. Murad’ dır. Ortadan biraz uzun boylu, geniş omuzlu ve adaleli olup çok kuvvetli bir bünyeye sahipti Hammer’ in (Riko) dan naklen bildirdiğine göre Sultan Murad, bir atın üzerinden inmeden başka bir atın üzerine sıçramak suretiyle binecek kadar çevik binicisiymiş.

    Sultan Murad, güreşte, cirid atmada ve ok atmada olduğu kadar cündilerin yaptığı hışt denilen kalemli cirid ile sert ağaçları ve kalkanları delmede de bir benzeri asla gelmeyecek kadar başarılı bir sporcuydu.

    CİRİT OYUNLARI

    Atlı cirid oyunu, Osmanlı Sarayı’nda en çok oynanan ve padişahla¬rın yabancı elçilere göstermekten gurur duydukları bir spordu. Sürekli olduğu için “Harhari” cirid diye de anılır.

    Orta Asya’daki Türk illerinde cirid oynanmaz. Çevgan ve gökbörü oynanırdı. Horasan Selçukluları da cirid oynamaz çevgan oynarlardı. Ancak Anadolu Selçukluları’ nın bu sporu yaptığım îbni Bibi, “Tevarih-i ali Selçuk” isimli tarihinde yazmaktadır. Sultan I. Alaüddin Keykubad (1220-1237) cirid oynamayı çok severmiş.

    Spora önem vermiş olan Mısır’daki Kıpçak ve Çerkez Memlukluları’nın da Osmanlılar’ ın oynadığı “Harhari” türde cirid oynamadıkları çağımıza kadar gelen tarihi belgelerden ve özellikle spor için yazılmış ya¬pıtlardan anlaşılmaktadır.
    Mısır, Yavuz Sultan Selim tarafından alındıktan sonra, Mısır’a vali olarak atanmış olan Çerkez beylerinden Hayr Bey (31 Ağustos 1517-11 Ekim 1522) den sonra vali olarak gönderilen Osmanlı paşalarının kapı cündileri burada Osmanlı tarzı “harhari” ciridi oynamayı yaygınlaştırdı¬lar. Zaten binicilikte ün yapmış olan Kıpçak Türkleri ve Çerkezler de bunu hemen benimsediler. İşte o tarihten sonra Mısır’da da Çerkez cün¬dileri Osmanlılar gibi harhari ciridini de oynamaya başladılar.

    Bu bilgiler, cirid oyununun Anadolu’ya özel bir oyun olduğunu gös¬terir. Osmanlı cündilerinden ve silahşöran-ı Osmaniyan’ dan Mustafa Ağa, bu konuda şöyle diyor:

    “Üstadlarımızdan işitmişizdir ki, cirid oyununun aslında şeyhi yok¬tur. Kürd peydasıdır derler idi. Filhakika üstada müracaat olunmayub herkes başlı basma oynadıkları ve yolsuz, usulsüz oynayub biri birinin sözünü dinlemeyüb…
    Mustafa Ağa’ nın dediği gibi cirid Kürd’ lerin buluşu bir oyun da olsa, Osmanlılar bu oyunu o kadar çok sevmiş ve benimsemişlerdi ki, her Cuma şehir meydanlarında, orduların konakladığı yerde cirid oynanmasını gelenek haline getirmişlerdi.

    Cirid Oyununun Kaldırılması
    Cirid oynayan kişinin kin gülmemesi oyunun başta gelen kuralıdır. Buna rağmen, zaman zaman isteyerek veya istemeyerek de olsa binicile¬rin ve atların yaralandığı hatta öldüğü olmuştur. Yavuz Sultan Selim çağı cündilerinde olup mezarı Soğuk Çeşme Kapışı karşısında bulunan Yusuf Ağa. Sultan I. Ahmed çağı Kapıağaları’ ndan cündi Ahmed Ağa (Yenibahçe’ de cirid oynarken) ve Sultan I. Abdülhamid’ in Sadrazam kapısından Hazine koğuşuna aldığı Kara Hasan Ağa’ da Sultan III. Selim zamanında cirid isabetiyle ölen cündilerden birkaçıdır.

    Bu gibi olaylar eksik olmadığı halde yine de cündilik eski ocaktır denilerek cirid oyunu Sultan II. Mahmud zamanına kadar yapıla gelmişti. Fakat, Hicri (1231) yılı kurban bayramının ikinci günü (2 Kasım 1816), Sultan Mahmud Çırağan Yalısı’ nda bulunurken, yapılan bayram ciridinde Seferli koğuşundan Çopur Hasan isminde birisi, Harem Ağaları’ndan ünlü cündi Şuayb Ağa’ ya gizlice kin beslediği için, habersiz atından düşürerek dizinden yaralanmasına sebep oldu. Suayb Ağa, bu yaradan kurtulamayıp altı ay sonra (18 Haziran 1817) günü öldü.

    Enderun ağalarının da çok sevip saydığı, Şuayıp Ağa’ nın ölümüne üzülen Sultan Mahmud, o günden sonra bir daha atlı cirid oynatmayıp kendisi de ok atmaya başladı. 1826yılında saray kuruluşlarında perso¬nel azaltması yapılırken, Ekim 1826 de cirid oyununu tamamen kaldırıp yalnız menzil ciridi ve lâbud attırmakla yetindi.

    TÜFEK ATICILIĞI

    Ateşli silahların etkisini anlayan Yıldırım Beyazıd ve ondan sonraki Osmanlı padişahları askerin tüfekle eğitimine önem verirlerdi. Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Sultan Süleyman Zamanında yeniçeri sekbanlarında atlı veya yaya (4-5000) den fazla tüfenk atan (tüfenk-endaz) bulunuyordu. Bu tüfenk atanların sorguçları sırmalarla süslü ve kılıçları sırmadan örülmüş kayışlarla omuzlarına asılıydı.

    Ünlü tüfek atıcıları
    Sultan III. Ahmed
    Sultan III. Selim
    Sultan II. Mahmud olarak bilinir.

    Görüldüğü gibi Osmanlılar’ da ilk başlarda spor anlayışı yoktu. Bunun yanı sıra Osmanlılarda daha çok güce dayalı, savaşlarda başarı sağlayabilecek çalışmalar ve hareketler ön plândaydı. Sonraları bu anlayış yerini günümüzdeki spor anlayışına bırakmıştır.

    Güreş
    Murad Hüdavendigar, Çelebi Mehmed, IV. Murad, Sultan Abdülaziz

    Avcılık
    I. Murad, Yıldırım Bayezid, II. Murad, Fatih Sultan Mehmed, Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim, I. Ahmed, II. Osman, IV. Murad, IV. Mehmed

    Balık Tutmak
    Kanuni Sultan Süleyman

    Ok Atıcılığı
    II. Murad, Fatih Sultan Mehmed, II. Bayezid, Yavuz Sultan Selim, Kanuni Sultan Süleyman, IV. Murad, III. Ahmed, II. Mahmud

    Binicilik (Cündilik)
    III. Murad, II. Osman, IV. Murad, IV. Mehmed, II. Mustafa, II. Mahmud, Sultan Abdülaziz

    Cirid
    I. Ahmed, IV. Murad, IV. Mehmed, II. Mustafa, III. Selim, II. Mahmud

    Tüfenk Atıcılığı
    IV. Murad, IV. Mehmed, II. Mustafa, III. Ahmed, I. Abdülhamid, III. Selim, II. Mahmud, II. Abdülhamid

    Gürz Kaldırma
    Orhan Gazi, I. Ahmed, IV. Murad

    Labud ve Hışt Atma
    IV. Murad

    Mızrak
    II. Mahmud

    Tomak
    IV. Murad, I. İbrahim, IV. Mehmed
     
  2. çok faydalı bilgiler. Çok teşekkürler
     
  3. biraz daha net cevaplar
     
  4. niye daha önce bu siteye girmedim... oooofffff galiba yanlış yaptım ........
     
  5. tşk çok güzel bir site
     

Bu Sayfayı Paylaş