Kaside çeşitleri

Frmartuklu Soru-Cevap Bölümü icinde Kaside çeşitleri konusu , kaside çeşitleriyle ilgili sorum var: 1)nevruz bayramı dolayısıyla yazılan kasidelerin adı? 2)nesib bölümünde atların anlatıldığı ve övüldüğü kassidelerin adı?...

Yeni Konu aç  Cevapla
 
Seçenekler
Alt 10-03-2011   #1 (permalink)
Kayıtsız Üye
Standart Kaside çeşitleri

Sponsorlu Bağlantılar


kaside çeşitleriyle ilgili sorum var:
1)nevruz bayramı dolayısıyla yazılan kasidelerin adı?
2)nesib bölümünde atların anlatıldığı ve övüldüğü kassidelerin adı?

 

  Hızlı Cevap
Alt 10-03-2011   #2 (permalink)
Standart Cevap: kaside çeşitleri


Kaside Nedir ? Kaside Çeşitleri ve Kaside Örnekleri

Kaside Nedir ?




Kasideler, genellikle birini övmek veya yermek amacıyla yazılan şiirler, daha çok din ve devlet büyüklerini övmek amacıyla yazılan divan edebiyatı şiirlerdir Kaside şairlerine kaside-gü (kaside söyleyen), kaside-sera ya da kaside-perdaz (kaside yazan) denir Çok katı bir kalıpla yazılan kasideler, 6 bölümden oluşur


Türk edebiyatında 13 yüzyılda kullanılmaya başlanır Nazım birimi beyittir Beyit sayısı 33-99 arasında değişir Kasidenin ilk beyitine matla denir Şair kasidesi içinde matlayı tekrar ederse tecdid-i matla denir Matlayı birden çok tekrar ederse bu zat-ül metali veya zül metalidir Kasidenin son beyitine makta , şairin mahlasının bulunduğu beyite taç beyit denir Kasidenin en güzel beyiti beyt-ül kasid olarak isimlendirilir


"Kasideler birini övmek veya yermek için yazılan şiirlerdir"şeklindeki tanım,bunun nazım şekli değil de nazım türü olduğunu ortaya çıkartırOysa kaside adı şiirin nazım şekliyle alakalı bir durumdurBu açıdan bakıldığında kasideleri belirli bölümlerden oluşan ve gazellerden daha uzun yazılan belli bir kafiye örgüsü olan(aa ba ca da)nazım şeklidir diye tanımlamak daha doğru olacaktır Kasideyi övgü ve yergi şiiri olarak tanımlarsak övgü ve yerginin yapıldığı farklı nazım şekilleriyle yazılmış bütün şiirleri bu gruba dahil etmemiz gerekirMesela şair gazelinde bir kişiyi övdü ise onun da kaside olduğunu iddia etmemiz gerekir ki bu da bizi açmaza sürüklerAynı şekilde bütün hicviyeleri kaside olarak adlandırmamız gerekirMesela Ziya paşanın meşhur terkib-bendlerini(erbâb-ı kemâli çekemez nâkıs olanlar,rencîde olur dîde-i huffâş ziyâdan) kaside olarak kabul etmemiz gerekir Kasidelerde illaki övgü veya yergi olacak şartı yokturMeselâ şair bahariyye içinde tamamen baharın güzelliklerinden bahsetmişse bunun içinde övgü ve yergi aramak abes olacaktırÖzellikle İstanbul'dan uzak kalan şairlerin divanlarındaki kasidelerde bir devlet büyüğünü övmekten ziyade bu tür övgü dışı konuların anlatıldığı eğer incelenirse görülecektir Aynı hatalar gazel için de yapılmaktadırGazel kadın aşk şarap konulu şiirler demek değildirGazel bir nazım şeklidirEn az 3 beyittirBeyit sayısı kasideler kadar fazla değildir3 beyitten az olan gazellere nâ-tamam gazel denirYani tamamlanmamış"



Kasidenin Bölümleri


1 Nesip (Teşbib)


Kasidenin ilk bölümüdür, şiir yönünden en ağır bölümdür Genelde 31/99 beyit olur Şair bu bölümde betimleme yapar ; kadın, kış, at, bahar vs Baharın tasviri yapılıyorsa: Bahariye, kışın tasviri yapılıyorsa: Şitaiye, temmuzun tasviri yapılıyorsa: Temmuziye, ramazanın tasviri yapılıyorsa: Ramazaniye, atın tasviri yapılıyorsa: Rahşiye, hamamın tasviri yapılıyorsa: Hamamiye


2 Girizgah


Nesip bölümünden methiye bölümüne geçerken söylenen ve basamak görevinde olan beyitlerdir Şair bu bölümde övgüye başlayacağını haber verir 1-2 beyitten oluşur


3 Methiye


Kasidenin sunulduğu kişinin övüldüğü bölümdür Şiir yönü çok zayıf, dil yönü diğer bölümlere göre çok ağırdır


4 Tegazzül


Gazel söyleme anlamına gelir, bütün kasidelerde olması zorunlu değildir Methiyeden sonra şair bir fırsatını düşürüp aynı ölçü ve uyakta bir gazel söyler, buna tegazzül denir


5 Fahriye


Şairin kendini övdüğü bölümdür Fahriyeyi en seven şair Nefi'dir


6 Tac


Şairin kendisi hakkındaki yeni düşüncelerini söylediği bölümdür 2-3 beyit bulunur 'Nefi' çok kullanır(Tac bir bölüm değil sadece şairin isminin geçtiği beyittir)


7 Dua


Kasidenin son bölümüdür Birkaç beyit olur Şair burada övdüğü kişinin başarılı, uzun ömürlü, talihinin iyi olması yönünde dua eder


Kaside ve tarihsel önemleri


Kasideler, sosyal ve kültür tarihi araştırmacısı için önemli bir belge ve bilgi kaynağı olarak değerlendirilebilirler Resmî tarihi vesikalar kadar, edebî metinlerin de tarih araştırmacısı için önemli bir belge olduğunu ispatlayacak mühim kaynaklar arasındadır


Kasideler, ideal devlet adamı profili çizme, sosyal ve ekonomik konularda devrin özelliklerini yansıtma, sosyal hayatın değişik sahnelerini anlatma, tarihî şahsiyetlerin biyografik bilgilerine katkıda bulunma, siyasal ve kültürel tarihin pek çok değişik safhası için yazılmış edebi eserlerdir



Kasideler konularına göre de değişik adlar alırlar Kasideler konularına göre isimlendirilir


Tevhid: Allah'ın birliğini anlatan kısa gazel

Münacaat: Allah'a yalvarmak yakarmak için yazılır
Na'at : Peygamberi övmek için yazılır
Methiye : Devlet büyüklerini övmek için yazılır
Mersiye : Ölüm temalı kasidelerdir
Hicviyye: Alay etmek amacında yazılan kasidelerdir
Şehrengiz:Bir şehrin güzelliklerini anlatan kasidelerdir
Cülusiye: Padişahın tahta geçişine sevinen kişiler için yazılan kasidelerdir

KASİDE ÖRNEKLERİ



Kaside

Bu şehr-i Sitanbûl ki bî-misl ü behâdır
Bir sengine yekpâre Acem mülkü fedâdır

Bir gevher-i-yekpâre iki bahr arasında

Hurşîd-i cihân-tâb ile tartılsa sezâdır

Altında mı üstünde midir cennet-i a'lâ

Elhak bu ne hâlet bu ne hoş âb u hevâdır

İnsâf[ı] değildir anı dünyâya değişmek

Gülzâr[ı]ların cennete teşbîh[i] hatâdır

İstanbul'un evsâfını mümkün mü beyân hiç

Maksûd[ı] hemân sadr-ı kerem-kâra senâdır

Ez-cümle Nedîmâ kulun ey Âsaf-ı devrân

Müstağrak-ı lütf u kerem ü cûd u atâdır
NEDİM


KASİDE-Yİ HÜLYA

' Sevgili eşime ithaftır '

Ey divane bülbül gel bahara er

Açılmış goncaya sen de gönül ver

Ruhuna hoş gelen bir türkü gibi

Seni saracak aşk rüzgarı eser

Kırmızı renkleri bir kadeh gibi

Açılmış goncalar beni okşa der

Dayanılmaz arzu varsa içinde

Kanatlarında güç, eksik olmaz fer

Nereye koyarım diye düşünme

Sinenin üstüdür güzel olan yer

Tatlı nağmelerle bezenmiş sözler

Kalbin derinine sevdayı eker

Sevda öyle bir şey ki anlamazsın

İnceden inceye bir derdi döşer

Unutmak istersin güzelliğini

Sen istedikçe o derine iner

Bir bedeli vardır güzel sevmenin

Aşık olan çile çekerek öder

Meyhanelerini mesken tutarsın

Sarhoşu olan ten kendinden geçer

Sarılır kadehin ince beline

Yudum yudum içer, arzuyla öper

Her damla düştükçe alevlenir kor

Baktığın yerlere hayali düşer

Divanedir artık taşıdığın can

Harı söndürmeye çöllere gider

Leyla'yı arayan gözlerin artık

Kumların üstünde Mecnun'a döner

Her adım attığın yerde o vardır

Serabına doğru seni sevkeder

Hülya'yı öveyim tatlı sözlerle

Ne güneş doğacak artık ne kamer

Güneş doğmayınca sabah olmaz

Günün ilk ışığı olmaz da seher

Çalkalanan deniz dalgalarında

Yol göstermeyecek artık bir fener

Azgın dalgalarda yol gösterecek

Tam gönlüme göre istenen rehber

Ne kadar derinde olsa da yine

Aranıp çıkartmak istenir cevher

İnciler dizilmiş olur sineye

Bulununca onun gibi mücevher

Ziyasından yoksun kalmış yıldızlar

Gece karanlıkta Hülya'yı bekler

Aşk yarama merhem olacak ilaç

Dünyada Hülya'dır, ahrette kevser

Ey divane bülbül onu övmeye

Sözler yetmez gayri, o tek şaheser

Ey Dermani sende maarifet var

Çile sardıranı sevmektir hüner

Kulunu seversin Yaradan için

Her sevgi içinde Allah'ı gizler

Çektiğin çilenin sevabı varsa

Hem ahirete, hem dünyaya yeter

Günahtan arınmış olanlardan ol

Kurulunca Hak'kın önünde mahşer


Günahı çok olan sana bakınır

Aşık olan canı gıbtayla izler

Ey Allah'ım gonca gülün dalında

Sonsuza dek eksik olmasın amber

Hidayet eyle sen güzel kuluna

Kalbime karşı hep olsun münevver

Şahadeti eksik etme dilinden

Hak'kın üzerine olsun mukadder

Yanlışa düşüp de bocalamasın

Tek kılavuz olsun ona Peygamber

Onun sevgisi var benim kalbimde

Benim sevgim onda olsun muteber
Mavi_inci isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Hızlı Cevap
Alt 10-03-2011   #3 (permalink)
Standart Cevap: Kaside çeşitleri


Yazılış amacına göre kasideler
Kasidelerin yazılış amaçları hakkında kısa bilgi.


Kasideler nesîb bölümünde işlenen konularına, rediflerine ve kafiye harflerine göre adlandırılır. Nesîbleri baharı anlatan kasidelere bahâriye/rebîiye, kışı anlatanlara şitâ’iye/berfiye, yaz mevsimini anlatanlara temmûziye, sonbaharı anlatanlara hazâniye, bayramları anlatanlara ıydiye (bayrâmiye, ramazâniye), nevruzu anlatanlara nevrûziye, düğünleri anlatanlara sûriye, hamamları anlatanlara hammâmiye, atın anlatıldığı ve övüldüğü kasidelere rahşiye, devlet büyüklerinin yaptırdıkları köşklerin anlatıldığı kasidelere dâriye, padişahın tahta çıkışı dolayısıyla yazılanlara cülûsiye, devlet büyüklerinin savaş ya da herhangi bir amaçla gittikleri yerden dönmeleri üzerine yazılanlara kudûmiye ya da istikbâliye, bir yerin fethi dolayısıyla o yerin fatihine sunulan kasidelere fethiye, savaş sonunda imzalanan antlaşma ve sağlanan barış dolayısıyla yazılan kasidelere de sulhiye denilir. Kasideler rediflerine göre de adlandırılmıştır. Böyle kasidelere genellikle redif olarak; gül, sünbül, lâle, benefşe, güneş (âfitâb), su (âb), sözüm, sühan, kalem gibi sözcükler seçilmiştir. Bu kasidelerin nesîbleri, redif olarak kullanılan sözcüğün anlamı ile ilgili konuda yazılır. Redif kelimesi gül olana verdiye (gül kasîdesi), sünbül olana sünbüliye (sünbül kasîdesi), güneş olana şemsiye (güneş kasîdesi), sühan olana sühan kasîdesi gibi adlar verilmiştir. Redifli olmayan kasideler de kafiyelerinin son harflerine göre adlandırılırlar. Kasidenin kafiye harfi r ise kasîde-i râiye, t ise kasîde-i tâiye, m ise kasîde-i mîmiye, l ise kasîde-i lâmiye, v ise kasîde-i vâviye vs. olarak adlandırılmıştır. Kaside yaygın bir nazım şekli olduğu için çeşitli konuları işleyebilir. İşledikleri konular bakımından da ayrı adlar alırlar. Allah'ın birliğini anlatan kasidelere tevhîd, Allah'a yalvarıp yakarmak ve günahların bağışlanmasını dilemek için yazılanlara münâcât, Hz.Peygamber ve dört halife için yazılanlara na’t, padişah, sadrazam, şeyhülislâm gibi devlet erkânı ve din büyüklerini övmek amacıyla yazılanlara medhiye, bir kimseyi yermek amacıyla yazılanlara hicviye, padişahların tahta geçişleri dolayısıyla yazılanlara cülûsiye, birisinin vefatı üzerine yazılanlara mersiye, devlet adamlarının bir makama atanmaları, bir yerden bir yere gidiş gelişleri münasebetiyle yazılanlara kasîde-i tebrikiye, kıymet verdikleri ve sevdiklerinden ayrılırken yazılan veda kasidelerine kasîde-i tevdî'iye, şehzadelerin doğum ve sünnetlerinin tarihleri, sultanların doğum tarihleri, devlet büyüklerinin yeni makamlara atanma tarihleri ile yeni yaptırılan çeşme, cami, köprü, han ve hamam gibi binaların yapılış tarihleri üzerine yazılan kasidelere de târîh kasîdesi adı verilir.. Kasideler mürettep divan sıralamasında divanların başında yer alır. Divanda kasideler arasında da bir sıra gözetilir.. devlet erkânı için yazılmış medhiyeler sıralanır. Kasidelerin başına memdûhun (methedilen, övülen) adının ve unvanının yazılması usuldendir. Bu başlıklar çoğunlukla Farsça ile yazılır: “Kasîde der-na’t-ı Hazret-i Fahr-i Kâ’inât” gibi. Kaside nazım şekli dinî konularda yazılanların dışında şairlerce bir geçim kaynağı olarak da görülmüştür. Hemen her olay devlet büyüklerine kaside yazmak için fırsat olarak değerlendirilmiştir. Hz.Peygamberin Ka’b b. Züheyr’e, yazdığı kasideye karşılık hırkasını hediye etmesinden sonra kaside sunan şairlere övülen kişinin ihsanlarda bulunup caize vermesi yaygın bir gelenek halini almış hatta sünnetten sayılmıştır. Şair, dil kurallarına, kabul edilmiş sanat anlayışına ve toplumun değerler manzumesine uygun olarak yazdığı kasidesini övülen kişiye ya bir vasıta ile veya huzurda bizzat okumak suretiyle sunar..

Prof. Dr. Ahmet MERMER
Mavi_inci isimli Üye şimdilik offline konumundadır   Hızlı Cevap
Alt 24-02-2012   #4 (permalink)
Kayıtsız Üye
Standart Cevap: Kaside çeşitleri


2)Atlerın övüldüğü kasideye rahşiye denir.
  Hızlı Cevap
Yeni Konu aç  Cevapla

Sayfayı Paylaş

Hızlı Cevap
Kullanıcı isminiz: Giriş yapmak için Buraya tıklayın
Sorunun cevabını alttaki kutucuğa yazınız. (Gerekli)

Mesajınız:

Seçenekler


Benzer Konular
Konu Konuyu Başlatan Forum Cevaplar Son Mesaj
gazel-kaside karşılaştırması Kayıtsız Üye Frmartuklu Soru-Cevap Bölümü 3 25-05-2014 22:12
Kaside ve Özellikleri Hakkında Bilgi Mavi_inci Konu Dışı Başlıklar 0 10-01-2012 16:09
Kaside Çeşitleri Nelerdir? Mavi_inci Konu Dışı Başlıklar 0 21-02-2011 15:57
Kaside nedir özellikleri nelerdir Mavi_Sema Konu Dışı Başlıklar 0 20-02-2011 00:40
Kaside Nedir ? Kaside Çeşitleri ve Kaside Örnekleri UquR Diğer Mesleki Bilgiler 0 17-12-2008 15:23


Saat: 07:55.


Powered by vBulletin® Version 3.8.7
Copyright ©2000 - 2014, Jelsoft Enterprises Ltd.
Search Engine Optimization by vBSEO ©2011, Crawlability, Inc.
Frmartuklu.Net ©2008 - 2014